„Adama Krasińskiego romantyczno – pozytywistyczna wizja Opinogóry oraz Ciechanowa”

Podziel się:
Adam Krasiński urodził się w Krakowie 22 września 1870 r. jako syn Władysława Krasińskiego i Róży Potockiej Krasińskiej . Kiedy miał trzy lata zmarł mu ojciec, najstarszy syn naszego romantycznego wieszcza Zygmunta Krasińskiego. Małoletni Adam został w ten sposób nieletnim spadkobiercą ordynacji opinogórskiej oraz innych dóbr znajdujących się w posiadaniu rodu. Osobą, która do czasu osiągnięcia przez Adama pełnoletności zarządzała ordynacją w jego imieniu był Ludwik Krasiński, drugi mąż Elżbiety Krasińskiej, babki chłopca. Ze względu na zły stan zdrowia mały Adam wraz ze swoimi siostrami Elżbietą i Zofią udał się pod opieką matki do Zakopanego. Doktor Tytus Chałubiński, przekonywał Różę Krasińską do udania się z dziećmi do stolicy Tatr w ten sposób: „Jedynym sposobem zabezpieczenia dzieci tak delikatnych to chowanie ich nieprzerwanie w klimacie górskim ( … ) niech osiedli się Pani w Zakopanem i da innym dobry przykład” . W takich oto okolicznościach Krasińscy stali się jednymi z pierwszych kuracjuszy Zakopanego. Adam już w życiu dorosłym stanie się jednym z głównych sponsorów sanatorium w tej miejscowości . Krasińscy w stolicy Tatr zamieszkiwali ponad 11 lat.

Adam Krasiński urodził się w Krakowie 22 września 1870 r. jako syn Władysława Krasińskiego i Róży Potockiej Krasińskiej . Kiedy miał trzy lata zmarł mu ojciec, najstarszy syn naszego romantycznego wieszcza Zygmunta Krasińskiego. Małoletni Adam został w ten sposób nieletnim spadkobiercą ordynacji opinogórskiej oraz innych dóbr znajdujących się w posiadaniu rodu. Osobą, która do czasu osiągnięcia przez Adama pełnoletności zarządzała ordynacją w jego imieniu był Ludwik Krasiński, drugi mąż Elżbiety Krasińskiej, babki chłopca. Ze względu na zły stan zdrowia mały Adam wraz ze swoimi siostrami Elżbietą i Zofią udał się pod opieką matki do Zakopanego. Doktor Tytus Chałubiński, przekonywał Różę Krasińską do udania się z dziećmi do stolicy Tatr w ten sposób: „Jedynym sposobem zabezpieczenia dzieci tak delikatnych to chowanie ich nieprzerwanie w klimacie górskim ( … ) niech osiedli się Pani w Zakopanem i da innym dobry przykład” . W takich oto okolicznościach Krasińscy stali się jednymi z pierwszych kuracjuszy Zakopanego. Adam już w życiu dorosłym stanie się jednym z głównych sponsorów sanatorium w tej miejscowości . Krasińscy w stolicy Tatr zamieszkiwali ponad 11 lat.

W tym czasie edukacją dzieci zajmował się w domu Zygmunt Wolski. Maturę młody ordynat opinogórski zdawał w Gimnazjum św. Anny w Krakowie . W 1891 r. wyjechał na studia humanistyczne do Europy Zachodniej. Uczył się nauk prawnych oraz społecznych w Bonn, Fryburgu oraz Heidelbergu. Jego wykładowca Józef Kallenbach takimi słowami opisywał studenta Adama Krasińskiego:

„( … ) smukły, gibki o rysach pięknych, bystrym spojrzeniu, ciemnych trochę kędzierzawych włosach, ruchach swobodnych, wdzięcznych – ujmował od razu głosem miękkim, uśmiechem pełnym dobroci i naturalności, bez cienia emfazy. ( … ) ( z – RW ) wewnętrznym zadowoleniem widziało się, jak wśród zbiorowiska międzynarodowego w uniwersytecie fryburskim wyróżniał się dodatnio ten młody Polak, imponując już wtedy Niemcom, Francuzom i Szwajcarom gruntownym oczytaniem, kilku językami, pilnym uczęszczaniem na wykłady i poważnym trybem życia. Rej wodził wtedy pośród polskiej młodzieży we Fryburgu i wszyscy po prostu zakochani w nim byli. Ale nie tylko młodzi pamiętam jak się unosili nad nim profesorowie ( … ) by dłużej został we Fryburgu, ale młodziutki uniwersytet nie miał wtedy jeszcze wielu ważnych katedr” .

Adam przeniósł się do Heidelbergu, gdzie dołączył do niego Kazimierz Tetmajer. Od grudnia 1894 pełnił on przy ordynacie funkcję sekretarza. Do jego obowiązków należała piecza nad korespondencją hrabiego oraz pomoc w pisaniu artykułów do „Słowa” oraz „Biblioteki Warszawskiej”, pism, z którymi współpracował Krasiński . Współpraca Krasińskiego z Tetmajerem nie trwała zbyt długo, rozstali się jednak w zgodzie. Młody poeta nie potrafił za bardzo odnaleźć się u boku zajętego tworzeniem pracy doktorskiej ordynata. Jednak przyjazne stosunki na linii dawny sekretarz – hrabia Krasiński do śmierci tego drugiego pozostały pozytywne. Zarówno hrabia, jak i poeta, już w XX wieku obnosili się ze swoją znajomością.

W roku 1897 na Uniwersytecie w Heidelbergu Adam Krasiński obronił rozprawę doktorską na temat „Historyczne przedstawienie położenia chłopów w Polsce i gospodarczo – prawnych reform w pierwszej dekadzie rządów Stanisława Augusta Poniatowskiego ( 1764 – 1774 )”. Adam otrzymał również tytuł doktora historii . W tym samym roku powrócił do Warszawy, gdzie związał się ze środowiskami politycznymi oraz kulturalnymi. Od tego też roku uważa się, że zajął się faktycznie zarządzaniem ordynacją opinogórską. Objął kierownictwo pisma „Biblioteka Warszawska”, współpracował aktywnie z autorami odpowiedzialnymi za ten tytuł: Michałem Radziwiłłem, Władysławem Bogusławskim oraz Dionizym Henkielem.

W międzyczasie, w 1898 r. w Wiedniu zawarł związek małżeński z Wandą Badeni, córką Kazimierza Badeni namiestnika Galicji oraz byłego ministra austriackiego . Małżonka Adama była również światłą kobietą bardzo dobrze odnajdującą się w nowych pozytywistycznych realiach ówczesnego świata. Pomagała mężowi w bardzo wielu prowadzonych przez niego przedsięwzięciach społecznych i kulturalnych . Również, Kazimierz Badeni wspierał bardzo często swojego zięcia we wszelkich działaniach. Działalność wydawnicza sprawiła, że nawiązał bliskie kontakty z wybitnymi pisarzami, takimi jak Eliza Orzeszkowa czy Henryk Sienkiewicz . W roku 1902 stanął na czele komitetu odpowiedzialnego za organizację jubileuszu 60 – lecia urodzin Marii Konopnickiej. Z inicjatywy Krasińskiego „Biblioteka Warszawska” wydawała specjalny bezpłatny dodatek „Praca” poświęcony problematyce społeczno – ekonomicznej. Rewolucja roku 1905 nie była dla niego drogą, która mogłaby przynieść polepszenie życia Polaków. Uważał, że „najlepszą drogą do poprawy losu jest żmudna i mozolna praca tam, gdzie się rozpocznie walka, zadań i bój prawdy myśli, bój prawy uczucia o lepszą dolę ludzi i narodów”. Takie działanie wskazywał jako przywódca założonego latem 1905 r. stronnictwa politycznego „Spójnia”, zbliżonego poglądami do Narodowej Demokracji, a jednocześnie mniej ugodowego niż Stronnictwo Polityki Realnej.

Założona właśnie przez Adama „Spójnia” dokonała zakupu dwóch ważnych tytułów prasowych, bardzo poczytnych i reprezentujących wysoki poziom „Biblioteki Warszawskiej” oraz „Gazety Polskiej” – dokonując wówczas fuzji obu pism w jedną „Gazetę Polską”. Krasiński był stałym publicystą gazety, zabierał głos przede wszystkim w sprawach społecznych i ekonomicznych. Opowiadał się za programem solidarystycznym i rozwiązywaniem problemów społecznych na drodze reform prawnych i w zgromadzeniach ustawodawczych. Głosił chęć poparcia akcji przedwyborczych do parlamentu Dumy Państwowej. Poglądy swoje przedstawił w artykułach w „Tygodniku Ilustrowanym” i w broszurce „W kwestii agrarnej – Nasza droga”. Bronił on własności ziemskiej i opowiadał się przeciwko wywłaszczeniom posiadaczy wielkiej własności.

Jako posiadacz ziemski, pozytywista oraz człowiek światły zapisał się w historii jako zaangażowany działacz Polskiej Macierzy Szkolnej. W roku 1906 wybrany został jej Prezesem Rady Nadzorczej. Członkami Rady byli między innymi Roman Dmowski oraz Władysław Smoleński. Adam w sposób zdecydowany opowiedział się po stronie walki z rusyfikacją. W sekcji zajmującej się programami szkolnymi Macierzy działała małżonka Adama, hr. Wanda Krasińska. W Opinogórze natomiast kołem organizacji zarządzał ksiądz Krajewski. Swoje działania Adam każdorazowo z gruntu krajowego przekładał na grunt opinogórsko-ciechanowski. W sposób bezpośredni wpływał na funkcjonowanie opinogórskiego majątku. Wprowadzał w jego zarządzanie wypróbowane już w Zachodniej Europie, jak również w Poznańskiem, schematy. Wspierał hodowlę koni, dbał o leśników zajmujących się leśnymi dobrami ordynacji opinogórskiej. Wspierał edukację na wsi, w tym wypadku w swojej rodzinnej Opinogórze, jak i pobliskim Ciechanowie. Ordynacja za jego krótkich rządów przeżywała wyraźny rozkwit, obejmowała ona 8500 ha. Co jak na tereny północnego Mazowsza stanowiło dość znaczący teren. Ordynacji opinogórskiej nie należy w żadnym stopniu porównywać ze znanymi nam innymi ordynacjami Zamoyskich czy też Potockich. Ze względu na położenie oraz rozmiary są one całkowicie nieporównywalne.

W czasach Adama rozpoczęto przebudowę neogotyckiego zameczku, letniej siedziby rodu Krasińskich. Powiększono i uporządkowano park. Założono wiejską szkołę, w której uczyły się pochodzące z okolicy dzieci, a dla opieki nad najmłodszymi powołano ochronkę. Dodatkowo, dla zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańców, powołano w Opinogórze straż ogniową, której tradycja utrzymywana jest do dziś dnia ( natomiast ciechanowskim strażakom hrabia Adam, przekazał ruiny średniowiecznego Zamku Książąt Mazowieckich ). W położonym w pobliżu Ciechanowa, Chruszczewie powołana została stacja doświadczalna wprowadzająca do uprawy nowe gatunki roślin. Dodatkowo dla pracowników ordynacji powołano do życia „kasę przezorności i pomocy.

Młody ordynat, postępując za namową Tadeusza Piniego oraz Józefa Kallenbacha, zdecydował się na pobudowanie w opinogórskim majątku nowego dworu. Budowla miała stanąć w miejscu starego drewnianego dworu pamiętającego jeszcze czasy pradziadka Adama generała Wincentego Krasińskiego ( twórcę słynnych na cały świat lekkokonnych Szwoleżerów Gwardii Cesarza Napoleona I Bonaparte ). Na początku XX wieku, w zniszczonym i zaniedbanym już dworze zamieszkiwał plenipotent zarządzający majątkiem. Znajdowała się tu również wydzielona część będąca swego rodzaju muzeum – salą pamięci poświęconą dziadkowi ordynata, Zygmuntowi Krasińskiemu, naszemu trzeciemu wieszczowi narodowemu.

W dniu grudniu 1907 r. przy współpracy z Towarzystwem „Polska Sztuka Stosowana” z Krakowa Adam ogłosił konkurs na projekt nowego dworu w Opinogórze. Program konkursu zakładał, że budynek miał posiadać „charakterystyczny wyraz wiejskiego dworu polskiego”: kolumnowy ganek, wysoki łamany dach, miał być murowany, tynkowany i kryty dachówką, wyposażony w nowoczesne łazienki i centralne ogrzewanie itp. Założenia programowe konkursu miały również symboliczne znaczenie podkreślając patriotyzm fundatora oraz jego związki z tą ziemią . Konkurs, na który wpłynęły 23 projekty architektoniczne, rozstrzygnięto 18 maja 1908 r. Pierwszą nagrodę przyznano polskiemu architektowi Józefowi Gałęzowskiemu, gdyż jego projekt najbardziej odpowiadał hr. Adamowi i Wandzie Krasińskim. Był to projekt dworu o cechach klasycystycznych, łączący w sobie wdzięk dworu wiejskiego z doskonałymi pomysłami architektonicznymi, godził skromny zewnętrzny wygląd z wygodnym rozkładem pomieszczeń umożliwiających właścicielom prawdziwy komfort zamieszkiwania w nim. Te działania w Opinogórze stanowiły wprowadzenie do uroczystych obchodów setnej rocznicy urodzin słynnego dziadka Adama przypadającą na dzień 19 lutego 1912 r. Hr. Adam Krasiński planował zorganizować w Opinogórze wielkie uroczystości związane z tą rocznicą. Można więc stwierdzić, że Adam w romantycznym duchu opinogórskiego majątku, chciał wprowadzić pozytywistyczne zmiany mające za zadanie odbudowę znaczenia ordynacji. Niestety, ze względu na jego śmierć w 1909 r. nie udało się planów doprowadzić do końca.

Powrócono do nich na początku XXI wieku. W latach 2006 – 2008, dzięki staraniom obecnego dyrektora Muzeum Romantyzmu Romana F. Kochanowicza, udało się pobudować, zgodnie z projektem prof. Józefa Gałęzowskiego Dwór Krasińskich, w którym znalazło miejsce Muzeum Romantyzmu Polskiego.
Hrabia Adam pieczołowicie kontynuował pracę nad rozwojem „Biblioteki i Muzeum Ordynacji Hrabiów Krasińskich” powołanej do życia jeszcze przez Wincentego Krasińskiego 30 lipca 1844 r. Prowadził przy niej działalność wydawniczą zapoczątkowaną jeszcze przez swego ojca Władysława. W latach 1876 – 1907 ukazało się jedenaście tomów rocznika Muzeum. W uporządkowaniu zbiorów biblioteki pomagali mu jego akademicki wykładowca i przyjaciel Józef Kallenbach oraz panowie Pułaski i Kętrzyński. Wspólnie doprowadzili oni do wydania nieznanych wcześniej utworów Zygmunta Krasińskiego oraz opracowania korespondencji wieszcza z Anglikiem Henrykiem Reevem.

W 1907 r. hrabiostwo Krasińscy wraz z innymi luminarzami powołali do życia, kolejną instytucję mającą za zadanie odpór działaniom zaborcy. Było to seminarium dla nauczycieli ludowych w Ursynowie. Krasińscy wraz z Maurycym hr. Zamoyskim, Bolesławem Prusem, Henrykiem Sienkiewiczem, Leopoldem Kronenbergiem, Antonim Osuchowskim i innymi wspomogli finansowo tę ideę. Hrabia Adam przekazał swój majątek w Ursynowie wraz z pałacem, parkiem i 2 wółkami ziemi do bezpłatnego użytkowania seminarium . Jednak dość szybko, bo już w końcu roku 1907 w związku z rozporządzeniem generalnego gubernatora, szkoła przybrała formę tajną, a działalność Polskiej Macierzy Szkolnej została zawieszona.

Adam Krasiński miał również swój wkład w powstanie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Towarzystwa Miłośników Historii. Gdy został powołany na stanowisko prezesa Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości razem z architektem Stefanem Szyllerem i księdzem Julianem Nowowiejskim, podjęli się misji inwentaryzacji dzieł sztuki we wszystkich kościołach diecezji warszawskiej.

Jednym z największych wydarzeń mających miejsce w Ciechanowie w pierwszych latach XX wieku była organizacja wielkiej wystawy rolniczej. Na miejskich błoniach, położonych u podnóża Farskiej Góry, z inicjatywy Towarzystwa Rolnego Płockiego oraz hrabiego Adama odbyła się jedna z najbardziej nowoczesnych wystaw rolnych. Reporter „Tygodnika Ilustrowanego” w taki sposób opisywał to wszystko co dane było mu zobaczyć w Ciechanowie:

„przed bramą wystawową ogromny ruch, pełno wozów, powozów, bryczek i karet, wśród ogorzałych twarzy wieśniaków widnieją tu i ówdzie blade oblicza mieszczuchów, to delegaci różnych instytucji i pism co przybyli z Warszawy ( … ) wystawa rozłożyła się na malowniczym zboczu wzgórza farnego, z dolinkami i pagórkami, zajmującymi obszar przeszło cztero morgowy ( … ) w chacie włościańskiej roztasowała się higiena, urządzenia higieniczne, tanie, z najprostszych przedmiotów złożone, pełno przepisów, wywieszono po ścianach, okazy jadła i przedmiotów szkodliwych dla zdrowia, włościanie żywo interesują się objaśnieniami ( … ) po prawym boku wystawiono długie kryte budynki z inwentarzem ( … ) piękne konie, bydło, trzoda, owce i kury ( … ) bliżej od bramy wejściowej najcenniejsze działy statystyczno – naukowy, obraz pełny z życia powiatu za wszystkich dziedzin i ochroniarsko – szkolny ( … ) wystawa swój cel osiągnęła dała nam obraz zupełny powiatu oraz ordynacji pod względem kultury rolnej i ogólnej. W niektórych działach pozostawiła przyszłym wystawcom wzór do naśladowania. Jest to największa pochwała jaka należy się organizatorom wystawy” .

Widzimy więc, że Adam hr. Krasiński w swoich działaniach nie ograniczał się tylko do słowa pisanego, ale również aktywnie uczestniczył w funkcjonowaniu swojego majątku. Ciechanowska wystawa była znakomitą okazją do zaprezentowania ordynacji opinogórskiej, która nie tylko obfitowała w pola uprawne, lecz także i w lasy czy też tereny przeznaczone na hodowlę koni i bydła.

Adam Krasiński poparł również projekt zaproponowany mu przez Towarzystwo Rolnicze Płockie polegający na dofinansowywaniu nauki uczniów pochodzących z Guberni Płockiej w szkołach wyższych i zawodowych. Krasiński wspierał również samo Towarzystwo bezzwrotnymi pożyczkami na zakup siedziby i jej wyposażenia.

Hrabia Adam Krasiński zmarł po długiej chorobie w Ospedaletti we Włoszech w dniu 17 stycznia 1909r . Przyczyną zgonu było potyfusowe zapalenie krwi. Jego zwłoki sprowadzono do Opinogóry 15 maja. Spoczęły w podziemiach kościoła obok zmarłych wcześniej przedstawicieli rodu Krasińskich, pradziadka Wincentego, dziadka Zygmunta i ojca Władysława.

Adam nie pozostawił po sobie żadnego potomka, był więc ostatnim po mieczu ordynatem z opinogórskiej linii Krasińskich. Statut ordynacji, mówił że w takiej sytuacji dobra przechodzą w ręce najstarszego potomka z linii radziejowickiej, nazywanej też oboźnieńską. Stąd obecność w Opinogórze po roku 1909 Józefa oraz jego syna Edwarda Krasińskich.

Oficjalnie ordynacja opinogórska przestała istnieć w 1944 r. Adam hr. Krasiński mimo śmierci w bardzo młodym wieku zapisał się w historii Opinogóry jako sprawny zarządca, organizator oraz fundator wielu nowych i nieznanych wcześniej przedsięwzięć. Poprzez nowoczesne sposoby zarządzania sprawił, że majątek zaczął ponownie przynosić zyski. Ludność zamieszkująca tereny ordynacji uzyskała dostęp do edukacji i możliwość zapoznania się z nowościami w kwestii hodowli zwierząt i uprawy ziemi. Zmiana na stanowisku ordynata po śmierci Adama zahamowała znacznie rozwój tego majątku. Późniejsza pierwsza wojna światowa i wojna polsko – bolszewicka doprowadziły ordynację do upadku.

Podziel się:


Reymont w Opinogórze

W Muzeum Romantyzmu w Opinogórze otwarto wystawę zatytułowaną „Chciałem odbudować polską duszę. W hołdzie Władysławowi Reymontowi pierwszemu Nobliście Niepodległej Polski”.

Minister, Wódz, Człowiek

Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego w 1807 r. książę Józef Poniatowski został ministrem wojny i na nowo organizował wojsko polskie. W 1809 r. dowodził wojskami Księstwa w wojnie z Austrią. Osobiście wziął udział w bitwie pod Raszynem. Podobnie jak podczas wojny polsko-rosyjskiej dawał dowody osobistego męstwa na polu bitwy. Każdy z nas przecież pamięta czy z

Bohaterski kapelan

16 sierpnia br. miałem przyjemność uczestniczyć we wspaniałym plenerowym widowisku rekonstrukcyjnym w Sarnowej Górze. Przypominało ono zmagania Wojska Polskiego z bolszewickim najeźdźcą w 1920 roku. Spektakl zaprezentowany licznie zgromadzonej publiczności po raz kolejny wywarł na mnie ogromne wrażenie. W tym miejscu ponownie chylę czoła przed wszystkimi jego