Dziedzictwo pamięci historycznej na pograniczu Mazowsza i Mazur

Podziel się:
Najdłużej w Polsce istniejąca granica, została wyznaczona liniowo w 1343 roku między Mazowszem i państwem Krzyżackim. Po sekularyzacji zakonu stała się granicą mazowiecko – pruską a w konsekwencji polsko-niemiecką. Trwała w nie zmienionym kształcie przez sześćset lat, do 1945r. Mimo upływu 70 lat od utworzenia nowych granic państwa polskiego w świadomości mieszkańców tego regionu (szczególnie starszego pokolenia) granica nadal istnieje.

Najdłużej w Polsce istniejąca granica, została wyznaczona liniowo w 1343 roku między Mazowszem i państwem Krzyżackim. Po sekularyzacji zakonu stała się granicą mazowiecko – pruską a w konsekwencji polsko-niemiecką. Trwała w nie zmienionym kształcie przez sześćset lat, do 1945r. Mimo upływu 70 lat od utworzenia nowych granic państwa polskiego w świadomości mieszkańców tego regionu (szczególnie starszego pokolenia) granica nadal istnieje.

W pamięci historycznej przekazywanej z pokolenia na pokolenie, do dziś zachowało się wiele elementów tradycyjnej obrzędowości, charakterystycznych dla tutejszych społeczności tj. tzw. pruskich mazurów, drobnej szlachty, Niemców, ludności żydowskiej oraz Kurpiów. Szczególnie wyraźnie można to dostrzec w obrzędowości zimowej(np. Dziady, Bakusy ) czy też w obrzędach rodzinnych (np.: wesele).

Istotnym elementem pamięci historycznej jest także występujące na tym terenie zróżnicowanie językowe (mazurzenie, gwara kurpiowska, używanie wielu wyrazów pochodzenia niemieckiego i żydowskiego). Na omawianym pograniczu zachowała się wiara protestancka (w tym różne jej odmiany, np. tzw. ”gromadkarze”) co dowodzi, że do dzisiaj żyją tu jeszcze potomkowie dawnych grup etnicznych i kulturowych. Okolice i miejsca zamieszkałe przed II wojną światową przez przedstawicieli pogranicznych społeczności do dziś zachowały toponimy świadczące o proweniencji mieszkańców. Na przykład podwójne nazwy przysiółków szlacheckich. Także dziedzictwo kulinarne na tym terenie nawiązuje często do tradycji mieszkańców zasiedziałych tu od wieków.

Specyfika kulturowa zbiorowości zamieszkujących pogranicze Mazowsza i Mazur odłożyła się także w zachowanych elementach kultury materialnej takich jak budownictwo i to zarówno świeckie jak sakralne, drewniane i murowane np. kościoły katolickie czy zbory ewangelickie i synagogi, kapliczki a także dworki, chaty dworkowe, chaty mazurskie (np. w Przełęku W.), specyficzne budownictwo murowane (w tym inwentarskie) z elementami pruskiego muru, czerwonej cegły i dachówki ceramicznej, czy też szkoły o charakterze dworkowym budowane za czasów J. Piłsudskiego po polskiej stronie (Szczepkowo Borowe, Stara Wieś, Jabłonowo Dyby, Świnary).

Cmentarze to kolejny świadek historii. Część cmentarzy ewangelickich(szczególnie tam gdzie zostali pochowani żołnierze) została na przełomie XX/XXI w. odrestaurowana za pieniądze przeznaczone na to, przez państwo niemieckie(np. w Orłowie), pozostałe ulegały zapomnieniu( podobnie jak żydowskie kirkuty). Obecnie potomkowie dawnych mieszkańców przyjeżdżają ,często z zagranicy, poszukując rodzinnych grobów i innych śladów po swoich przodkach. W dobie kultury globalnej nasilają się tendencje poszukiwania korzeni i własnej tożsamości grupowej, indywidualnej czy narodowej. Rozerwany przekaz generacyjny spowodował, że obecnie zintensyfikował się proces przywracania pamięci historycznej dla współczesnych i następnych pokoleń. Dotyczy to również grup terytorialnych zamieszkujących pogranicze dwóch historycznych polskich regionów: Mazowsza i Mazur.

Podziel się:


Zdjęcie profilowe

Irena Kotowicz - Borowy

Urodzona w Warszawie, etnolog, socjolog wsi, animatorka, badacz regionalista. Absolwentka Liceum Ogólnokształcącego im. J. Słowackiego w Warszawie, Wydziału Ekonomiczno-Rolnego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Podyplomowych Studiów Etnografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Studiów Muzealnych na Wydziale Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tytuł Doktora Nauk Humanistycznych w zakresie Etnologii uzyskała w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej na wydziale Historycznym Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Dysertacja nt. „Pobożanie. Geneza, przemiany i obraz kulturowy wsi drobnoszlacheckich północnego Mazowsza”. Kierownik Działu Etnograficznego Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Od 2001roku adiunkt w Katedrze Edukacji i Kultury na Wydziale Nauk Społecznych SGGW (Zakład Edukacji Międzykulturowej i Pedagogiki Społecznej). Prezes Północno Mazowieckiego oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego działającego przy MSZM. Członek Fundacji Slawistycznej PAN, członek Zespołu Redakcyjnego „Studia Politologica Ucraino- Polona” przy PAU w Krakowie, członek zarządu Ciechanowskiego Towarzystwa Naukowego, członek Płockiego Towarzystwa Naukowego. Autorka wielu publikacji naukowych o tematyce regionalnej dotyczącej Polski i Europy Środkowo –wschodniej.

Wciąż nie wiemy, gdzie ich pogrzebano

Ciechanowianka napisała o Obławie Augustowskiej

12 lipca po raz pierwszy obchodzono Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej - (Sejm RP ustanowił go Ustawą z 9 lipca br.). Dwa tygodnie temu, nakładem wydawnictwa Bellona SA w Warszawie, ukazała się książka ciechanowianki Teresy Kaczorowskiej „Obława Augustowska”.

Ważne dla świadomości współczesnych. Prof. Szwagrzyk o ekshumacjach

Gościem styczniowego spotkania w ciechanowskim Klubie „Gazety Polskiej” był znany polski historyk dr hab. Krzysztof Szwagrzyk – profesor Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu i pełnomocnik Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej ds. poszukiwań miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego – kierujący pracami ekshumacyjno-identyfikacyjnymi na terenie całego kraju, m.in. w

Pamiętają o polskich grobach

Po raz kolejny Narodowy Ciechanów zainicjował akcję porządkowania miejsc pamięci narodowej. Tym razem w sobotę 13 lutego zajęto się grobami Polaków pomordowanych przez niemieckich okupantów w Lesie Ościsłowskim k. Ciechanowa.