Do grenadiera podobniejszy aniżeli do księdza

Podziel się:

Sesje naukowe mają za zadanie poszerzanie wiedzy oraz wymianę wiedzy posiadanej na tematy podjęte ich tytułach.

Nasza opinogórsko-warszawska sesja naukowa (poświęcona postaci gen. Wincentego Krasińskiego, Warszawy oraz Królestwa Polskiego) przyniosła oprócz szeregu informacji dotyczących ojca Zygmunta Krasińskiego oraz jego czasów, także bardzo dużą ilość informacji na temat bohaterów tamtych dni, niebędących jednak postaciami pierwszego planu. Jedną z nich był naczelny kapelan wojsk Królestwa Polskiego, biskup Jan Gutkowski.

Jan Gutkowski urodził się 27 maja 1776 r. we wsi Witkowo Pawlaki (obecnie Witkowo (Pawlaki) w parafii Raciąż k. Ciechanowa w diecezji płockiej. Jako syn Ludwika Gutkowskiego i Marianny Czachorowskiej. Do szkoły uczęszczał w Płocku. W 1792 r. wstąpił jako ochotnik do wojska, jednak po kilku latach zrezygnował z kariery wojskowej i obrał drogę duchowną wstępując do Zakonu Dominikanów, gdzie przybrał imię Marcelego. W 1799 r. otrzymał święcenia kapłańskie we Włocławku, następnie został przeorem klasztoru dominikanów w Płocku, który musiał opuścić w 1804 r. na skutek kasaty klasztoru przez władze pruskie. Przeniósł się do Wrocławia gdzie został kaznodzieją a później profesorem teologii.
Od momentu wskrzeszenia Wojska Polskiego w ramach Księstwa Warszawskiego, Ojciec Gutkowski towarzyszył oddziałom wojska od Hiszpanii, poprzez Francję, Niemcy oraz Rosję, gdzie pod koniec tragicznego odwrotu pod Berezyną dostał się do rosyjskiej niewoli, przebywał w niej do roku 1815. Po powrocie do Królestwa, jako jeden z bardziej zasłużonych kapelanów (podczas swojej służby Gutkowski otrzymał Legię Honorową oraz Order Virtuti Militari) został on przedstawiony księciu Konstantemu. Jan Gutkowski swoim wyglądem oraz zachowaniem bardzo szybko zyskał sympatię Konstantego. Gutkowski był dość potężnie zbudowanym mężczyzną, odważnym, a przy okazji nie pozbawionym poczucia humoru. Takich „osobników” szczególnie lubił mieć w swoim otoczeniu, książę Konstanty. Od 9 grudnia 1815 roku, Gutkowski zostaje dziekanem/kapelanem wojskowym. W dokumencie jurysdykcji kanonicznej udzielonej wówczas Gutkowskiemu czytamy, że kapelani obowiązani byli odprawiać msze święte w niedziele i święta, udzielać chorym i umierającym ostatnich sakramentów, głosić słowo Boże. Podczas pobytu w obozach wojskowych mieli również prawo chrztu dzieci, błogosławienia małżeństw oraz grzebania zmarłych wojskowych. Kapelani zobowiązani byli do prowadzenia odpowiednich ksiąg.
Gdy powstał urząd Naczelnego Kapelana, Gutkowski mianowany został na to stanowisko 22 lutego 1816 r. przez wielkiego księcia Konstantego. Piastował je przez 9 lat do 1825 r. Naczelny Kapelan powoływany był wyłącznie spomiędzy kapelanów dywizyjnych i pułkowych. Naczelny Kapelan miał olbrzymią władzę w stosunku do podległych sobie kapelanów, gdyż na podstawie Instrukcji dla kapelanów wojskowych podlegali oni jedynie władzom wojskowym oraz jemu. Nie mogli natomiast wykonywać poleceń biskupów diecezjalnych, na których terenie przebywali, chociaż to właśnie od nich otrzymywali jurysdykcję do wykonywania czynności kapłańskich. Gutkowski był jednym z autorów ww. przepisów normujących prawa i obowiązki kapelanów. Należała do nich katecheza, a także organizowanie nauki czytania i pisania dla żołnierzy. Instrukcja określała kapelana jako „ojca i przewodnika duchowego” wszystkich żołnierzy i oficerów. Dlatego przy doborze treści kazań i pogadanek szczególną uwagę zwracano na wpojenie żołnierzom przekonania o zaszczytnym i wręcz koniecznym charakterze służby wojskowej.
27 maja 1820 r. Gutkowski udzielił w kaplicy zamkowej ślubu w. ks. Konstantemu i Joannie Grudzińskiej, księżnej łowickiej, po uprzednim rozwodzie tegoż z Anną Julianną sasko-koburską i zrzeczeniu się przez niego tronu rosyjskiego. Małżeństwo to było małżeństwem morganatycznym, czyli takim, w którym osoba stanu arystokratycznego wiąże się z osobą będącą stanu niższego, która poprzez ten związek nie uzyskuje awansu społecznego, a potomstwo z tego związku nie ma praw ani tytułów w rodzinie małżonka wyższego stanem.
Poprzez swoje obowiązki oraz bliskie kontakty z księciem Konstantym, Gutkowski znajdował się w otoczeniu generalicji Królestwa Polskiego, śmiało więc możemy przypuszczać, że wśród potencjalnych znajomych kapelana, znajdował się generał Krasiński. Jak wiemy obaj lubili otaczać się znaczącymi postaciami i wśród swoich znajomych mieć osoby znaczące. Dodatkowo obaj zasiadali w senacie Królestwa Polskiego oraz uczestniczyli w sądzie sejmowym nad członkami Towarzystwa Patriotycznego.
W momencie wybuchu powstania listopadowego Gutkowski nie był już kapelanem wojskowym, pełnił obowiązki biskupa podlaskiego. Jako jedyny z biskupów Królestwa nie podpisał aktu detronizacji cara Mikołaja z tronu polskiego, w wyniku czego został przez władze powstańcze wykreślony z listy senatorów. Zabronił także podległemu sobie duchowieństwu ogłaszania z ambon odezw powstańczych, karał łamiących ten zakaz księży. Czynnie sprzeciwiał się także rekwizycji dzwonów kościelnych na potrzeby powstańcze. Gutkowski w liście pasterskim podsumował powstanie następująco: „duch zawrotu i furii piekielnych ogarnął zepsutych”. Jednak po cichu jak większość duchownych w swojej diecezji wychodził naprzeciw oczekiwaniom władz powstańczych.
Po upadku zrywu niepodległościowego, prowadził z ambony akcję do modlitw „za długie i szczęśliwe panowanie Najjaśniejszego Monarchy”, ale równocześnie na udowodnienie swych tez przytaczał słowa Ojców Kościoła i poszczególnych papieży. „Kiedy usłyszysz, żeby cesarzowi oddać co jest cesarskie, to tylko przez to rozumiemy co religii i pobożności bynajmniej nie szkodzi; co bowiem wierze i cnocie przeciwne, nie cesarza lecz czarta jest daniną i haraczem”.
Treść i ton listów pasterskich szczególnie drażnił urzędników carskich, którzy zdawali sobie sprawę z faktu, że lojalny pod względem politycznym, a nieprzejednany pod względem obrony praw Kościoła biskup jest niezwykle groźnym przeciwnikiem. Zniecierpliwiony zachowaniem biskupa, mającego wcześniej w sferach rządowych opinię ugodowca i liberała, car Mikołaj I nakazał usunięcie bp. Gutkowskiego z Janowa siłą. Aresztowania dokonano w nocy z 28 na 29 kwietnia 1840 r. i wywieziono do Ozieran w guberni mohylewskiej, gdzie umieszczono go w drewnianym klasztorze kanoników regularnych, wśród lasów i bagien. Urzędnik policyjny pilnował biskupa dzień i noc.
Po długich rokowaniach rządu rosyjskiego ze Stolicą Apostolską, papież Grzegorz XVI wystosował do Gutkowskiego brewe, w którym, biorąc pod uwagę dobro Kościoła, a szczególnie troskę o Diecezję Podlaską pozbawioną pasterza, zachęcał go w nim, aby się zrzekł biskupstwa podlaskiego. Z niewiadomych względów pismo papieskie zostało Gutkowskiemu doręczone z kilkumiesięcznym opóźnieniem. Gutkowski zgodził się z wolą papieża i 19 maja 1842 r. podpisał rezygnację z biskupstwa janowskiego. Skutkiem tej decyzji było zwolnienie Gutkowskiego z wygnania i zgoda władz na jego wyjazd w 1843 r. do Lwowa gdzie zamieszkał w klasztorze oo. franciszkanów. Bp. Jan Gutkowski zmarł we Lwowie, 3 października 1863 r. i tam został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Przed śmiercią stał się sławny w całym ówczesnym, katolickim świecie jako: „kolumna i filar polskiego Kościoła”.
W tym miejscu chciałem jeszcze raz podziękować panu dr Rafałowi Dmowskiemu z Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach za udział w opinogórsko – warszawskiej sesji „Wincenty Krasiński i życie społeczno – kulturalne Warszawy i Królestwa Polskiego” i szersze przedstawienie na niej postaci biskupa Gutkowskiego.
Rafał Wróblewski

Podziel się:


Pułtusk: Rok bogaty w wydarzenia związane z filmem i teatrem

"100-lecie kina w Pułtusku" oraz "Tradycje Teatralne Pułtuska" – to dwa istotne wydarzenia kulturalne, które wpisały się w kalendarz imprez 2015 roku. Tym właśnie projektom poświęcona została konferencja prasowa, która odbyła się 7 stycznia w Urzędzie Miasta Pułtusk.

W PCKiS w Ciechanowie

Wernisaż prac Jerzego Budziszewskiego (Jeshua Ben-Ora)

13 sierpnia w Powiatowym Centrum Kultury i Sztuki w Ciechanowie odbyło się otwarcie wystawy dzieł plastycznych Jerzego Budziszewskiego (Jeshua Ben-Ora). Autor (1950-2006) – malarz, rzeźbiarz, fotografik, pochodzi z Mazowsza. Studia malarskie ukończył w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w 1975 r.

Ciechanów

Nagrodzeni w kulturze

Cztery osoby uhonorowano w Ciechanowie z okazji tegorocznego Dnia Działacza Kultury i Drukarza. Uroczystość odbyła się w Kawiarni Artystycznej Powiatowego Centrum Kultury i Sztuki. Na wniosek dyrektora PCKiSz Teresy Kaczorowskiej Odznaką Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej", przyznaną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego uhonorowano: